Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2026 r., sygn. II GSK 1887/22, stanowi istotny głos w dyskusji dotyczącej zakresu uprawnień organów Inspekcji Farmaceutycznej do żądania dokumentów od przedsiębiorców prowadzących apteki.
W analizowanej sprawie Śląski Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny wezwał spółkę prowadzącą apteki ogólnodostępne do przekazania umów franczyzowych oraz umowy spółki. W wezwaniu wyznaczono trzydniowy termin na przekazanie dokumentów, pod rygorem nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 127b ust. 1a i 1b Prawa farmaceutycznego.
Spółka nie przekazała żądanych dokumentów. W konsekwencji organ nałożył administracyjną karę pieniężną w wysokości 15 000 zł. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Głównego Inspektora Farmaceutycznego, a następnie zaakceptowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak zarówno wyrok sądu pierwszej instancji, jak i decyzje organów administracji obu instancji, a postępowanie administracyjne zostało umorzone.
Istota sporu sprowadzała się do odpowiedzi na pytanie, czy art. 37at ust. 8 Prawa farmaceutycznego stanowi samodzielną podstawę do żądania od przedsiębiorcy przekazania dokumentacji w każdym postępowaniu administracyjnym, czy też obowiązek ten aktualizuje się wyłącznie w ramach formalnie prowadzonej inspekcji lub kontroli.
Organy administracji oraz sąd pierwszej instancji przyjęły wykładnię szeroką, uznając, że przepis ten uprawnia organ zezwalający do żądania dokumentów niezależnie od trybu, w jakim działa.
NSA nie podzielił tego stanowiska. NSA wskazał, że choć art. 37at ust. 3 (określający uprawnienia osób przeprowadzających kontrolę) oraz art. 37at ust. 8 (ustanawiający obowiązek przekazania dokumentacji) nie mają tożsamego zakresu normatywnego, to pozostają ze sobą funkcjonalnie powiązane. W konsekwencji obowiązek przekazania dokumentów aktualizuje się wyłącznie w sytuacji, gdy organ działa w ramach realizacji uprawnień kontrolnych.
Sąd jednoznacznie stwierdził, że obowiązek wydania dokumentów spoczywa na przedsiębiorcy jedynie w toku przeprowadzanej inspekcji lub kontroli, a nie również poza tym trybem, w ramach innego postępowania administracyjnego
W rozpoznawanej sprawie wezwanie do przekazania dokumentów nie zostało skierowane w toku kontroli ani inspekcji, lecz w odrębnym postępowaniu. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki zastosowania art. 127b ust. 1a Prawa farmaceutycznego.
W toku postępowania podnoszono również argument, że żądane dokumenty – w szczególności umowy franczyzowe – stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. WSA uznał, że reglamentowany charakter działalności aptecznej uzasadnia obowiązek udostępniania dokumentów organowi.
NSA nie zakwestionował ogólnej zasady, zgodnie z którą podmiot prowadzący działalność reglamentowaną musi liczyć się z kontrolą organów. Jednocześnie jednak Sąd podkreślił, że podstawowym zagadnieniem nie jest charakter dokumentów, lecz istnienie prawidłowej podstawy prawnej do ich żądania. Bez wykazania, że organ działa w granicach przyznanych mu kompetencji, kwestia tajemnicy przedsiębiorstwa ma charakter wtórny.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2026 r., sygn. II GSK 1887/22, jednoznacznie ogranicza możliwość stosowania art. 37at ust. 8 Prawa farmaceutycznego poza formalnie prowadzoną inspekcją lub kontrolą.
Brak kontroli oznacza brak obowiązku przekazania dokumentów w tym trybie, a w konsekwencji brak podstaw do nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 127b ust. 1a PrFarm.
Orzeczenie to wzmacnia standard ochrony przedsiębiorców przed rozszerzającą wykładnią przepisów kompetencyjnych i potwierdza, że nawet w działalności reglamentowanej granice ingerencji administracji wyznacza wyłącznie ustawa.
